Biblioteki dwóch miast 

Na zdjęciu gmach główny Książnicy Beskidzkiej przy ul. Juliusza Słowackiego 17a Gmach główny Książnicy Beskidzkiej przy ul. Juliusza Słowackiego 17a, fot. Paweł Sowa/Wydział Prasowy UMBB

70 lat temu, formalnie 1 stycznia 1951 r., decyzją Sejmu Ustawodawczego w Warszawie z 30 grudnia 1950 r., zmieniono historię Bielska i Białej, tworząc z nich jeden organizm miejski. 20 stycznia 1951 roku odbyły się uroczystości, a most na rzece Białej symbolicznie połączył oba miasta. Równocześnie rok 1951 można uznać za przełomowy w dziejach bielskiego bibliotekarstwa. Wraz z miastami połączono Bibliotekę Powiatową w Bielsku z bibliotekami miejskimi w Bielsku i Białej.

W tym roku przypada wyjątkowa rocznica historyczna, upamiętniająca połączenie Bielska i Białej. Dla miasta i jego mieszkańców było to niezwykłe wydarzenie historyczne, które otworzyło perspektywę wspólnych inicjatyw społecznych i kulturalnych. Równocześnie rok 1951 można uznać za przełomowy w dziejach bielskiego bibliotekarstwa. Wraz z miastami połączono Bibliotekę Powiatową w Bielsku z bibliotekami miejskimi w Bielsku i Białej, tym samym otwierając nową kartę ich wspólnej historii. Placówki mieszczące się w różnych częściach miasta wraz z punktami bibliotecznymi przeszły pod kierownictwo Marii Sarnickiej.

Początkowo połączenie bibliotek miało charakter formalny, a każda z nich nadal działała według wypracowanej dotąd organizacji. Maria Sarnicka z wielkim oddaniem podjęła się trudnego zadania scalenia bibliotek i stworzenia dla nich jednolitych metod pracy, tworząc i koordynując powstającą sieć placówek Bielska-Białej. 

Wypada przypomnieć, że długoletnie tradycje bibliotekarstwa publicznego w Bielsku i Białej miały swoje odrębne historie. W Bielsku ta historia sięga XVIII wieku i związana jest z postacią Zygmunta Frölicha, który w 1720 roku przekazał w testamencie miastu swój prywatny księgozbiór prawniczy, tym samym przyczyniając się do otwarcia pierwszej publicznej czytelni na zamku. Jednak po pożarze miasta w 1808 roku bielszczanie zostali pozbawieni dostępu do publicznych książek, a taką możliwość oferowały jedynie biblioteki przykościelne. 

Prawie sto lat później, bo w 1902 roku, kluczowe dla rozwoju polskiego czytelnictwa Bielska stało się otworzenie przez ks. Stanisława Stojałowskiego Domu Polskiego przy obecnej ul. Partyzantów. Mieściła się tu bezpłatna biblioteka i czytelnia, gdzie udostępniano książki i prenumerowano prasę, jednocześnie prowadząc działalność patriotyczno-kulturalną. To dzięki m.in. tej bibliotece realizowano główne założenia narodowe, zwalczając wpływy niemieckie i podejmując walkę o polskość.

Z kolei historia bibliotekarstwa w Białej Krakowskiej rozwinęła się wokół Czytelni Polskiej, która w 1873 roku w Hotelu Pod Czarnym Orłem otworzyła własną bibliotekę i czytelnię. Ze względu na konflikty polsko-niemieckie lokalizacja Czytelni Polskiej często się zmieniała, jednak biblioteka funkcjonowała nieprzerwanie, gromadząc zbiory zarówno w języku polskim, jak i niemieckim. Członkami Czytelni Polskiej byli m.in. Ludwik Lange i Jan Kubaczka - założyciele pierwszej księgarni polskiej w Białej, dzięki którym pozyskiwano nowości wydawnicze. Czytelnia Polska funkcjonowała do wybuchu I wojny światowej, a następnie wznowiła swoją działalność po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku, jednocześnie zmieniając swój charakter - stała się placówką nie tyle polską, co ogólnodostępną. 

Po II wojnie światowej historia bibliotekarstwa Bielska i Białej zaczęła biec niemal równolegle. W 1945 roku otworzono Bibliotekę Powiatową w Bielsku, a w 1947 Miejską Bibliotekę Publiczną w Białej, mieszczącą się przy ob. ul. 11 Listopada; kierowała nią Władysława Rzegocka. 

Połączenie bibliotek w 1951 roku w efekcie wymusiło nową organizację ich funkcjonowania. Biblioteka w Białej oficjalnie stała się Filią nr 5 (od 1969 roku jest Dzielnicową Biblioteką Publiczną), a po zjednoczeniu miast została włączona w strukturę Miejskiej Biblioteki w Bielsku-Białej. Dla bibliotek był to czas wzmożonej aktywności, starania o nowe, przestronniejsze lokale, gdzie przenoszono lub zakładano kolejne punkty biblioteczne, które następnie stopniowo przekształcano w filie. Pierwsze z nich – w Lipniku i Leszczynach - powstały jeszcze w 1949 roku. Jednym słowem, były to początki organizowania sieci placówek bibliotecznych Bielska-Białej. 

W latach 60. i 70. do granic administracyjnych Bielska-Białej włączono gromady: Kamienicę, Mikuszowice Śląskie i Krakowskie, Hałcnów, Komorowice, Straconkę, Stare Bielsko, Wapienicę, powstawały też osiedla mieszkaniowe, a wraz z nimi biblioteki. Cieszyły się one sporą popularnością wśród mieszkańców miasta. Pojawiały się nowe wyzwania, ale i oczekiwania czytelników. Wypracowywano metody pracy, wdrażano instruktaż dla ogólnego funkcjonowania ich struktury, upowszechniano czytelnictwo oraz informację naukową, systematycznie rozwijając sieć bibliotek. 

Niewystarczające okazały się godziny otwarcia, dlatego starano się je wydłużać. Biblioteki zmagały się także z brakiem personelu, dlatego niejednokrotnie w pracach bibliotecznych pomagali sami czytelnicy, starając się o wyposażenie nowych punktów i pomieszczeń lub oprawiając książki. Odnotowywano systematyczny wzrost czytelnictwa. Mieszkańcy Bielska i Białej coraz chętniej i liczniej odwiedzali biblioteki i korzystali z księgozbiorów.

10 lutego 1973 roku Miejska Biblioteka Publiczna w Bielsku-Białej została przeniesiona z Zamku Sułkowskich do nowej siedziby przy ul. Słowackiego 17a. Gmach zaprojektowany przez inż. Oskara Górnego stał się nie tylko wizytówką ówczesnego miasta, ale także pierwszą dużą inwestycją miasta w okresie powojennym w zakresie działań kulturalnych.

W 1975 roku w wyniku reformy administracyjnej – powstania województwa bielskiego – 1 sierpnia na bazie organizacyjnej, kadrowej i materialnej Miejskiej Biblioteki Publicznej i Powiatowej Biblioteki Publicznej utworzono Wojewódzką Bibliotekę Publiczną, która pełniła tę funkcję do 31 grudnia 1998 roku. Przez lata biblioteka zgromadziła nie tylko pokaźny księgozbiór, zyskała zaufanie czytelników, ale rozwinęła się także pod względem działalności informacyjnej i kulturalnej. 

1 stycznia 1999 roku dawna Wojewódzka Biblioteka w Bielsku-Białej została przekazana władzom Bielska-Białej, stając się samorządową instytucją kultury. 8 czerwca 1999 roku w czasie sesji Rady Miejskiej Bielska-Białej podjęto uchwałę o nadaniu Miejskiej Bibliotece Publicznej nowej nazwy – Książnica Beskidzka w Bielsku-Białej oraz zmianie jej statutu. Tym samym stała się ona biblioteką publiczną, której organizatorem zostało miasto na prawach powiatu Bielsko-Biała. Prócz gmachu głównego w jej strukturze obecnie funkcjonuje 17 filii bibliotecznych i 4 punkty biblioteczne. Od lat Książnica Beskidzka oferuje bezpłatny dostęp do bogatych zbiorów książkowych oraz różnorodnych form materiałów bibliotecznych, prowadząc działalność skupioną wokół książek i czytelnictwa.

Podsumowując, można powiedzieć, że tak jak 70 lat temu połączono miasta Bielsko i Białą i było to wyjątkowe wydarzenie dla mieszkańców, tak też rok 1951 był dla bibliotek Bielska-Białej niezwykle ważny. Bo chociaż funkcjonowanie placówek było jedynie przekształceniem formalnym i administracyjnym, ujednoliciło i zintensyfikowało proces powstawania i rozbudowywania się dawnych punktów bibliotecznych. Niektóre spośród nich z czasem przekształcono w filie Książnicy Beskidzkiej, co pozwoliło dotrzeć do jeszcze szerszego grona czytelników. 

dyrektor Książnicy Beskidzkiej Bogdan Kocurek