Wiele udało się zrobić i wiele jest do zrobienia

Na zdjęciu ogień w palenisku fot. Paweł Sowa / Wydział Prasowy UMBB

Tak zwana uchwała antysmogowa w województwie śląskim obowiązuje od 2017 roku. W Bielsku-Białej udało się wiele na jej podstawie zrobić. Ale wiele miasto zrobiło też wcześniej, z własnej inicjatywy. Bo walka ze smogiem w Bielsku-Białej trwa dużo dłużej niż tylko ostatnie 5 lat obowiązywania uchwały i rządowych regulacji.

Przepisy z uchwały
Wprowadzona w życie, jednogłośną decyzją radnych Sejmiku Województwa Śląskiego, od 1 września 2017 roku, uchwała antysmogowa dotyczy wszystkich użytkowników kotłów, pieców i kominków na paliwo stałe w województwie. Dokument wprowadził przede wszystkim całkowity zakaz spalania paliw niższej jakości, takich jak: węgiel brunatny oraz pochodne paliw tworzonych z jego wykorzystaniem, muły i flotokoncentraty węglowe albo paliwa z ich znacznym udziałem, a także biomasy stałej o wilgotności powyżej 20 procent.
Uchwała podaje także harmonogram stopniowej wymiany kotłów grzewczych zamontowanych przed 1 września 2017. Zgodnie z dokumentem instalacje eksploatowane w okresie powyżej 10 lat od daty ich produkcji lub nieposiadające tabliczki znamionowej musiały zostać wymienione do 1 stycznia 2022 roku. Wymiana instalacji eksploatowanych w okresie od 5 do 10 lat od daty ich produkcji musi nastąpić do 1 stycznia 2024 roku, natomiast instalacji eksploatowanych w okresie poniżej 5 lat od daty ich produkcji do 1 stycznia 2026 roku. Ostatnie wymienione w uchwale instalacje, to instalacje eksploatowane, spełniające wymagania w zakresie emisji zanieczyszczeń określonych dla klasy 3 lub 4 kotła według normy PN-EN 303-5:2012, które muszą zostać wymienione do 1 stycznia 2028 roku.
Wiek kotła należy liczyć według aktualności na dzień wejścia w życie uchwały, to znaczy 1 września 2017 roku.
W przypadku nowych domów czy modernizacji kotłowni i planów instalacji w nich kotłów na paliwa stałe, ustawa dopuszcza tylko kotły klasy 5 lub ecodesign. Uchwała dotyczy również kominków lub pieców grzewczych miejscowych. Każdy taki piec użytkowany przed 1 września 2017 roku, musi zostać wymieniony lub udoskonalony tak, aby po 1 stycznia 2023 roku spełniał minimalne poziomy efektywności energetycznej oraz normy emisji zanieczyszczeń dla sezonowych ogrzewaczy pomieszczeń na paliwo stałe. Dopuszczone są także piece, które osiągają sprawność cieplną na poziomie co najmniej 80 procent albo wyposażone w filtr redukujący emisję pyłu.
Za naruszenie postanowień uchwały przewidziano sankcje w postaci kary grzywny od 20 złotych do 5.000 złotych lub mandat w wysokości od 500 do 1.000 złotych.
Wszelkie informacje na temat uchwały antysmogowej znajdują się pod adresem https://www.miastodobrejenergii.pl/uchwala-antysmogowa-na-slasku.
Uchwała antysmogowa nie odnosi się do zakazu spalania odpadów, gdyż ten funkcjonuje już i jest egzekwowany przez Straż Miejską. Spalanie odpadów poza przeznaczonymi do tego spalarniami jest procederem prawnie zabronionym. Przeciwdziałanie temu zjawisku należy do zadań Straży Miejskiej. Eko-patrol SM w okresie grzewczym zajmuje się kontrolą gospodarstw domowych, w których zachodzi podejrzenie spalania odpadów. W przypadku stwierdzenia popełnienia wykroczenia nakładane są mandaty karne lub kierowane wnioski o ukaranie w postępowaniu sądowym. Funkcjonariusze Straży Miejskiej mają możliwość pobrania próbek popiołu do analizy w celu potwierdzenia lub wykluczenia spalania odpadów.

Centralna Ewidencja Emisyjności Budynków
W 2021 roku zaczęła obowiązywać ustawa wprowadzająca w całej Polsce obowiązek składania deklaracji do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków dotyczących wykorzystywanych źródeł ciepła i spalania paliw w budynkach mieszkalnych i niemieszkalnych. Ma to na celu stworzenie kompletnej bazy danych, na podstawie której państwo, jak i gmina będzie mogli kreować walkę ze smogiem. Każdy budynek, który posiada źródło ciepła lub spalania paliw do 1 MW, należy zgłosić, wypełniając odpowiednią deklarację. Deklarację można zgłosić samodzielnie, bez wychodzenia z domu, żeby to zrobić trzeba posiadać profil zaufany, podpis elektroniczny albo e-dowód. Strona internetowa do składania deklaracji znajduje się pod adresem www.zone.gunb.gov.pl.
Złożenie deklaracji jest obowiązkowe, jeżeli dom posiada źródło ciepła i spalania paliw kiedykolwiek uruchomione przed 1 lipca 2021 roku. Na złożenie deklaracji jest 12 miesięcy. Jeżeli źródło ciepła lub spalania paliw zostało uruchomione po 1 lipca 2021 deklarację należy złożyć w terminie 14 dni.
Deklaracje można też złożyć osobiście w Urzędzie Miejskim lub wysyłając listem.

Walka ze smogiem w Bielsku-Białej i liczby
Nie jest tajemnicą, że Bielsko-Biała – podobnie jak spora część polskich miast – ma problem ze smogiem. Jednak samorząd nie czeka tylko na odgórne, rządowe regulacje w tej sprawie. Już w 2010 roku jako pierwsze miasto w Polsce Bielsko-Biała przyjęła Plan działań na rzecz zrównoważonej energii (ang. SEAP – Sustainable Energy Action Plan) w ramach europejskiego Porozumienia Burmistrzów, który przewidywał redukcję zużycia energii, a tym samym zmniejszenie emisji dwutlenku węgla i innych zanieczyszczeń do powietrza poprzez wymianę węglowych źródeł ciepła na ekologiczne, termomodernizację budynków, zastosowanie technologii energooszczędnych, wykorzystanie odnawialnych źródeł energii i zmianę przyzwyczajeń transportowych mieszkańców. W pierwszej kolejności koncentracja działań przypada na wsparcie likwidacji starych, nieefektywnych źródeł grzewczych na paliwa stałe, zgodnie z uchwaloną we wrześniu 2017 roku tzw. śląską uchwałą antysmogową.
Dziś samorząd może już chwalić się wymiernymi efektami podjętych przez siebie działań. Ale niech przemówią liczby. Od 2007 do końca 2021 roku zlikwidowanych zostało ponad 5.000 kotłowni i pieców węglowych, które zastąpiły w pełni ekologiczne źródła ciepła. Pozwoliło to na redukcję ogromnej ilości pyłów powstających przy spalaniu węgla w starych kopciuchach. Miastu udało się także dokonać termomodernizacji około 85 procent miejskich budynków publicznych, co również wpłynęło na poprawę jakości powietrza. Od 2000 roku żaden z miejskich budynków publicznych nie jest ogrzewany węglem.
To pokazuje, że działania antysmogowe bielskiego samorządu sięgają czasów znacznie wcześniejszych niż wspomniana uchwała antysmogowa, niemniej od 2018 roku znacznie przyspieszyły.

Nie tylko domy jednorodzinne
Proekologiczne, miejskie działania i programy nie są skierowane wyłącznie do właścicieli prywatnych budynków jednorodzinnych. Samorząd stworzył także m.in. projekt uciepłownienia budynków wielomieszkaniowych, który zakłada likwidację pieców węglowych. Wspólnoty mieszkaniowe mogą liczyć na dotacje do wykonania wewnętrznych instalacji centralnego ogrzewania oraz ciepłej wody użytkowej. Z programu w wersji pilotażowej skorzystało do tej pory dziesięć budynków, które zostały podłączone do sieci ciepłowniczej. Na podstawie ankiety dotyczącej sposobu ogrzewania budynków jednorodzinnych, rozesłanej w 2020 roku pod 20.000 adresów, miasto oszacowało, że w prywatnych budynkach pozostało do wymiany niecałe 7.000 węglowych kotłowni. W lokalach mieszkalnych należących do gminy zlikwidowano do tej pory około 1.400 starych pieców, a do likwidacji koniecznych jest jeszcze około 3.500 pieców. W tym roku Ratusz przewiduje utylizację około 500 kopciuchów w domach jednorodzinnych i około 400 pieców w budynkach wielorodzinnych.
Mieszkańcy coraz częściej decydują się na instalację pompy ciepła w miejsce kopciucha.
Dotychczasowe działania w zakresie wymiany kopciuchów wzmocnione zostały także poprzez udział miasta w rządowym programie Czyste powietrze, którego obsługa od maja ubiegłego roku odbywa się w jednym z budynków miejskich przy ul. ks. Stanisława Stojałowskiego 32, pokój 306. W ubiegłym roku za pośrednictwem punktu zrealizowano 346 wniosków, a w tym roku w planach jest ich 500. Więcej na temat programu pod linkiem: https://www.miastodobrejenergii.pl/krajowy-program-czyste-powietrze. Miasto zamierza kontynuować wszystkie swoje projekty służące likwidacji niskiej emisji aż do skutku. A jest ich naprawdę wiele. Najstarszym jest kompleksowy program ograniczenia niskiej emisji realizowany od 2007 roku z naborem ciągłym do dziś, w oparciu o środki pomocowe Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach. W tym roku startuje kolejny podobny projekt pod nazwą Likwidacja starych źródeł ciepła na paliwa stałe w Bielsku-Białej, przewidujący udzielenie prawie 500 dotacji mieszkańcom do likwidacji kopciuchów w latach 2022-2023, tym razem w oparciu o środki unijne. Kończy się stopniowo realizacja innego unijnego projektu dotacyjnego Odnawialne źródła energii dla mieszkańców Bielska-Białej, w którym zrealizowano już ponad 800 instalacji, a celem jest wykonanie 1.000 instalacji w naszym mieście.

Monitorowanie jakości powietrza
Bielsko-Biała jest jednym z pionierów działań na rzecz monitorowania jakości powietrza. Pierwsze miejskie urządzenie monitorujące, nie licząc stacji centralnego systemu Generalnego Inspektoratu Ochrony Środowiska, zostało zainstalowane już na początku lat 90. ubiegłego wieku. Od niedawna, dzięki ekosłupkom zainstalowanym w przestrzeni publicznej, na stronie internetowej https://www.powietrze.bielsko-biala.pl/ mieszkańcy mogą sprawdzić, jaki w danej chwili jest stan powietrza w 27 różnych lokalizacjach na terenie miasta. Ekosłupki to zaawansowane urządzenia służące do pomiaru i sygnalizowania jakości powietrza za pomocą koloru światła. Na podstawie wyników bieżących pomiarów stężenia pyłów zawieszonych oraz innych zanieczyszczeń oświetlenie ledowe przybiera barwę zgodną z Polskim Indeksem Jakości Powietrza.

Edukacja ekologiczna
Efekty ekologiczne osiąga się dwoma drogami: działaniami inwestycyjnymi i edukacyjnymi. Dlatego miasto bardzo mocno stawia na edukację w zakresie kształtowania postaw prośrodowiskowych mieszkańców. To jedno z założeń realizowanego od 2010 roku planu SEAP. Plan pokazał, że bez zaangażowania mieszkańców i lokalnych podmiotów redukcji zużycia energii i tym samym emisji zanieczyszczeń do powietrza osiągnąć się nie da, gdyż w rękach samorządu znajduje się jedynie około 10 procent zabudowań na terenie miasta. Pomysłem na zaangażowanie mieszkańców w energetyczno-klimatyczną strategię samorządu było uruchomienie w 2011 roku promocyjno-edukacyjnej kampanii pn. Bielsko-Biała chroni klimat. Kampania posiada dwa filary - konkurs ekologiczny Szanuj energię, chroń klimat dedykowany środowisku oświatowemu od przedszkoli po szkoły ponadpodstawowe oraz całodzienna impreza dla mieszkańców, swoiste święto energii pn. Beskidzki Festiwal Dobrej Energii. Kampania doczekała się 11 edycji, a zaangażowanych w nią jest 90 procent placówek oświatowych w mieście. Warto dodać, że w festiwalu każdego roku zwykle uczestniczy ponad 2.000 osób. Projekt jest unikalny ze względu na jego powtarzalność, zasięg, różnorodność działań i ich efekty. Kampania zdobyła 15 nagród i wyróżnień, w tym dwie europejskie jako Best Project. Ostatnia nagroda to Ekolaury 2019 przyznana przez Polską Izbę Ekologii: I nagroda dla kampanii oraz wyróżnienie dla autorskiego miejskiego programu dotacji do likwidacji kotłów węglowych u mieszkańców.

Efekty ekologiczne działań
W Bielsku-Białej jeszcze do 2013 roku przekroczone były wskaźniki jakości powietrza w czterech badanych parametrach (pyły PM10 i PM2,5 stężenia roczne, pył PM10 w zakresie liczby dni z przekroczeniami oraz benzoalfapiren). Od tego czasu, z roku na rok, następuje systematyczna poprawa. Od 2014 roku nie ma już przekroczeń stężeń rocznych w pyłach PM10, a od 2019 roku nie ma także przekroczeń PM10 w zakresie liczby dni z przekroczeniami. W pozostałych dwóch wskaźnikach notuje się najniższe w historii wartości, jednakże nadal przekraczające normę. To wskazuje, że działania miasta, ale także sąsiednich gmin ze Śląska i Małopolski, które również obowiązuje uchwała antysmogowa, odnoszą skutek.

ek

ulotka